Het Projectplan

Het Havenmuseum is de trotse eigenaar van vier stoomsleepboten. Een van deze vier sleepboten, de Volharding I, heeft dringend behoefte aan een uitgebreide in intensieve restauratie. Het is onmogelijk de kosten van een dergelijke restauratie uit de reguliere begroting van Het Havenmuseum te financieren. Er zal dan ook een dringend beroep worden gedaan op de (gemeentelijke) overheid, het bedrijfsleven en de diverse fondsen om deze restauratie in financieel opzicht mogelijk te maken.

Dit projectplan omvat een beschrijving van de noodzakelijke restauratiewerkzaamheden en de financiële onderbouwing aan de stoomsleper Volharding I. Het projectplan verschaft de mogelijke geldverstrekker in de achtergronden van de geplande restauratie.

Bij de exploitatie van het schip is tevens de vereniging Volharding betrokken. Voor de grotere objecten in de collectie heeft Het Havenmuseum bruikleenovereenkomsten afgesloten met aparte verenigingen of stichtingen. De vereniging Volharding is een van deze verenigingen. De vereniging Volharding draagt zorg voor de exploitatie van het schip en is onderhoudt hiervoor intensieve contacten met Het Havenmuseum. De restauratie vindt plaats onder de (financiële) regie van Het Havenmuseum.

Stoom in Het Havenmuseum

De Volharding neemt een belangrijke plaats in de collectie van Het Havenmuseum. De collectie van Het Havenmuseum heeft als centraal thema de geschiedenis van met name de Rotterdamse haven vanaf het jaar 1850. Stoom, in al zijn vormen, neemt in deze collectie een belangrijke plaats in. Zo beschikt het museum onder andere over een stoomaangedreven kraan en een werkende stoomgraan elevator.

De vier stoomschepen van Het Havenmuseum vormen binnen deze collectie een unieke (deel)collectie. Het Museum is eigenaar van de volgende stoomschepen:

·                     de 'Pieter Boele' (bouwjaar 1893), een voormalige Rijn-stoomsleepboot.

·                     De 'Dockyard V' (1947) en de 'Dockyard IX" (1942), voormalige werfsleepboten van de RDM (Rotterdamse Droogdok Maatschappij).

·                     De 'Volharding 1' (1929), een voormalige Rijn-stoomsleper, die na de tweede wereldoorlog in de Rotterdamse haven voor sleepdiensten werd gebruikt.

Het gebruik van stoom als aandrijfmiddel maakte de sleepboten tot betrouwbare en krachtige bedrijfsvaartuigen. Echter, de schaalvergroting van de zeeschepen en de motorisering van de binnenvaart zorgden ervoor dat de stoomslepers bedrijfsmatig niet meer geëxploiteerd werden. Ze zijn nu in werkende en originele staat bij Het Havenmuseum te bewonderen. Ook de sociale geschiedenis van de schepen wordt hiermee behouden en beschikbaar gesteld aan bezoekers van het museum. Regelmatig  worden de schepen ingezet voor activiteiten in Rotterdam en de rest van Nederland. Ook wordt met passagiers gevaren.

De 'Volharding 1' is één van de allerlaatste op kolen gestookte havensleepboten uit de Rotterdamse haven. In 1967 werd zij door de N.V. Vereenigde Onafhankelijke Sleepdienst opgelegd voor de sloop. Het schip is aangekocht voor een symbolisch bedrag van één gulden en is hiermee voor de 21^ste eeuw behouden. De vereniging Volharding heeft er sindsdien, met de hulp van vele vrijwilligers, voor gezorgd dat het schip in een uitstekende vorm van onderhoud is gebleven.

Restauratieplan  

Inleiding

Ondanks zijn tachtig jaar verkeert het schip nog in een goede conditie. Het schip is gedurende zijn actieve loopbaan en daarna intensief en goed onderhouden. De term restauratie is dan ook wellicht enigszins misleidend. Het gaat in het geval van de Volharding vooral om een vorm van noodzakelijk preventief onderhoud die garandeert dat de Volharding nog lange tijd voor het nageslacht behouden kan blijven. De werkzaamheden splitsen zich uit in twee hoofdlijnen, namelijk de stoommachine en de romp (het casco).

De stoommachine

Toen de stoomsleper Volharding 1 nog in actieve dienst was, was het gebruikelijk dat de machine eens in de twee jaar voor groot onderhoud gedemonteerd werd. Hierbij werden alle lagers op speling gecontroleerd, de assen werden indien noodzakelijk opnieuw rond gemaakt, al het loopwerk werd weer opnieuw uitgelijnd en op maat gemaakt. Dit was een hele gebruikelijke gang van zaken bij een regelmatig gebruikte stoommachine. In meer of mindere mate gebeurt dit tegenwoordig nog steeds met de moderne scheepsmotoren.

De laatste 20 jaar zijn deze werkzaamheden bij de machine van de Volharding 1 niet uitgevoerd. Dit was ook niet noodzakelijk omdat het schip als varend monument veel minder werd gebruikt dan in tijdens zijn actieve economische leven. Daarnaast wordt de machine minder zwaar belast dan destijds. Ondanks het veel vriendelijker gebruik treedt toch slijtage op in de stoommachine. Deze slijtage begint nu zulke vormen aan te nemen dat het noodzakelijk wordt geacht om de revisiewerkzaamheden uit te gaan voeren.

Gezien de omvang van het werk en de specialiteit van gereedschappen en werktuigen die bij deze klus noodzakelijk zijn, is het niet doenlijk dat de vrijwilligers van Het Havenmuseum en/of de Vereniging Volharding 1 dit zelf kunnen doen. Een aantal werven in Nederland is gespecialiseerd in het uitvoeren van vergelijkbare werkzaamheden aan machines van schepen. Deze werven kunnen met ondersteuning van stoomspecialisten dit werk het beste en goedkoopste uitvoeren.

Uit het oogpunt van de veiligheid voor mens en machine is het absoluut noodzakelijk dat de machine wordt gereviseerd. Als dit niet gebeurt, bestaat een kans dat er vermoeiingsscheuren en breuken kunnen ontstaan in de belaste delen van de machine. Als dit gebeurd is de schade aan de machine zeer aanzienlijk en dan zullen de herstelkosten waarschijnlijkheid de kosten van groot onderhoud zeer ruim overtreffen. Daarbij bestaat er kans op letsel bij vrijwilligers en andere opvarenden.

Fasering en beschrijving werkzaamheden

De machine zal via de machinekamerroef uit het schip getakeld moeten worden, zodat de machine uit elkaar gehaald kan worden. Het is aanzienlijk goedkoper om de machine uit het schip te halen voor demontage, dan om de demontage aanboord plaats te laten vinden.

Als de machine gedemonteerd is, zullen alle onderdelen op slijtage gecontroleerd worden en waar nodig zullen de onderdelen gerepareerd worden.

Vervolgens kan de machine weer volledig in elkaar gezet worden. Als de machine is afgesteld en uitgelijnd, dan zal de machine weer terug aan boord geplaatst worden, waarna de uitlijning met de schroefas kan plaats vinden. De machine kan na het nodige fitwerk weer in bedrijf worden genomen.

Het casco

Door de steeds strengere milieueisen die voor de binnenvaart gelden zijn veel oude en vertrouwde conserveringmiddelen niet meer toegestaan in de binnenvaart. Dit betekent dat het moeilijker is geworden om een goed conserveringsysteem voor de Volharding 1 te vinden. Dit geldt niet alleen voor de Volharding1, maar dit is een probleem waar heel de binnenvaart mee te maken heeft.

Bij de Volharding 1 speelt echter wel mee dat het hier een historisch schip betreft waardoor er door de jaren heen al verschillende systemen gebruikt zijn. Hierdoor is het extra moeilijk om een voldoende beschermend conserveringssysteem voor de romp van de Volharding 1 te vinden. Het Havenmuseum heeft al bij verschillende schepen uit de collectie goede ervaring opgedaan met een epoxy conserveringsysteem. Hierbij is het noodzakelijk dat de romp van het schip kaal gemaakt wordt, zodat het systeem van de bodem af opgebouwd kan worden. Het is de bedoeling dat de Volharding 1 ook op deze wijze behandeld wordt.

De romp van de Volharding heeft een aantal dunne en gedubbelde plekken in haar scheepshuid, die naar verwachting in de toekomst problemen zullen opleveren. Het is zinvol om deze plekken nu al aan te pakken om het casco voor langere termijn in stand te houden. Op deze wijze zal het casco op de meest optimale wijze behouden kunnen worden.

Fasering en beschrijving werkzaamheden

De romp zal door middel van een waterstraal onder extreme hoge druk worden ontdaan van alle oude verflagen. Hierna zal de romp geïnspecteerd moeten worden.

De plekken in het casco  waarvan de verwachting bestaat dat deze in de toekomst problemen zullen opleveren zullen gerepareerd moeten worden. Aangezien de Volharding een museum object is zullen reparaties onder stringente randvoorwaarden uitgevoerd worden. Originaliteit en authenticiteit zijn twee belangrijke randvoorwaarden. Dit heeft tot gevolg dat het te vervangen plaatwerk op originele wijze wordt geklonken. Dit is in tegenstelling tot moderne scheepsreparatie technieken een tijdrovende en kostbare aangelegenheid.

Na de restauratie van het casco zal het epoxy conserveringsysteem opgebouwd worden, zodat het casco van de Volharding weer voor zeer lange tijd mee kan gaan.

Dekkingsplan

De totale kosten die gepaard gaan met deze restauratie kunnen niet worden opgebracht door Het Havenmuseum of de vereniging Volharding. Het Havenmuseum kan uit eigen reguliere middelen slechts een bedrag van fl. 40.000,- opbrengen. Voor het overgrote deel zal er dus een beroep moeten worden gedaan op diverse fondsen en sponsors.